شهر قم از نگاه دوربین عکاسی

به نام خدا

در روز سه شنبه پنجم آذر ماه 1387 به منظور شناسايي و نمونه برداري از درختان كهنسال استان قم عازم شهرستان قم شده و پس از ملاقات با مدير كل محترم استان و همكاران محترمشان به عنوان نخستين درخت عازم منطقه اي با نام پنج امامزاده در نزديكي مسجد جمكران شديم. در حياط اين امامزاده سرو زربين كهنسالي وجود داشت كه به گفتة كارشناسان ادارة منابع طبيعي در ذمرة درختان كهنسال استان محسوب ميشد. اين درخت داراي قطر و ابعاد قابل توجهي بود و از سلامت به نسبت خوبي نيز برخوردار بود به طوريكه با وجود سرماي بي سابقة زمستان گذشته در استان فم بدون تاج خشكيدگي به حيات خود ادامه ميداد. به محض ورود به محوطة امامزاده شروع به جست و جوي درخت كرديم ولي هر چه بيشتر جستيم كمتر يافتيم. با نهايت تاسف متوجه شديم كه در حدود بيست روز پيش چند نفر شبانه وارد محوطة امامزاده شده و درخت با عظمت را قطع كرده و بعد هم با استفاده از جرثقيل تنة آن را از محوطه خارج كرده و محل كنده را نيز با سنگ مرمر پوشانده بودند كه آنهم به دليل استفاده از مصالح جديد به طور آشكاري مشخص بود. بعد از اينكه كمي از بهت و حيرت خارج شديم از متولي امامزاده پرسيديم علت قطع درخت چه بوده و چه كساني مصبب آن بوده اند. وي كمي با اكراه گفت كه درخت مدتها بود كه در اثر سرما خشك شده بود و به همين دليل چند نفر شبانه آمدند و آنرا قطع كردند. از وي پرسيدم كه به عنوان متولي مجموعه كه از قضا داراي پلاك ثبتي سازمان ميراث فرهنگي نيز بود هيچ پرس و جو و اقدامي عليه آنها نكردي و وي گفت كه مصببين قطع درخت از ادراة كل اوقاف بوده اند و اوقاف در جريان قطع درخت است. حتي يك پوستر كه حاوي تصوير بسيار زيبايي از درخت در محوطة امامزاده بود را نيز به ما نشان داد كه گوياي عظمت و شكوه درخت كهنسال نگونبخت بود. ما پس از عزيمت از آن منطقه با همكاران شوراي عالي جنگل در سازمان جنگلها و مراتع ، موسسة تحقيقات جنگلها و مراتع كشور و همچنين همكاران ميراث فرهنگي تماس گرفته و آنان را در جريان اين امر تاسف بار قرار داديم . به پيشنهاد دوست و همكار ارجمندم آقاي مهندس درويش دوباره به محوطة امامزاده برگشتيم تا از محوطة قطع درخت و پوستر درخت در زمان حيات تصويربرداري كنيم ولي در كمال تعجب ديديم كه متولي امامزاده قطره آبي شد و در زمين فرو رفت و هر چه گشتيم و تلاش كرديم ايشان را نيافتيم. به همين خاطر از مردم محلي بيشتر تحقيق كرديم و متوجه شديم كه اين درخت به دليل كهنسالي مورد توجه شديد اهالي محل و زائراني بوده كه براي زيارت به اين محل مي آمده اند و آنچنانكه از گفتار ايشان بر مي آمد تعداد زيادي از مردم به آن دخيل بسته و يا رشته هاي متعدد تسبيه را به آن آويزان كرده بودند و به همين دليل درخت بيچاره مورد خشم مسئولين ادارة اوقاف قرار گرفته و آنها هم كه از زشتي و كراهت قطع درخت در نزد مردم با خبر بودند آنرا شبانه قطع كردند. حالا نه به عنوان يك دست اندكار منابع طبيعي كشور و نه به عنوان يك جنگلبان بلكه به عنوان يك ايراني مسلمان از شما ميپرسم آيا درخت خود گفته بود كه به من دخيل و تسبيه ببنديد كه شما آنرا قطع كرديد؟ آيا تاوان ناداني مردم را بايد درخت بي گناهي بدهد كه سمبل استقامت و پايداري است؟
اگر هدف شما مبارزه با خرافه پرستي است چرا از راههاي ديگر اقدام به اينكار نميكنيد؟ آيا با قطع درخت خرافه پرستي از ميان اين مردم رخت بر ميبندد؟ مگر نه اينكه دخيل بستن از ديد شما جرم است پس چگونه است كه وقتي مردم به آستان يك امامزاده دخيل ميبندند و در ضريح وي پول ميريزند هيچ گناهي مرتكب نشده اند و اشكالي ندارد خرافه پرستي هم محسوب نميشود ولي وقتي درخت بيگناه را مورد احترام قرار ميدهند كفر است و بايد آنرا قطع كرد پس اگر چنين است بايد تمامي امامزاده هاي سراسر كشور را نيز تخريب كنند. چرا كه هر اتهامي كه به درختان مقدس وارد است بر اين آستانهاي مقدس نيز چند برابر وارد است. اگر بناي يك امامزاده مصنوع دست انسان است درخت مخلوق آفريدگار يكتا است پس من انسان نادان چگونه به خود حق ميدهم كه آفريدة خداوندي را كه در زبان پرستش كرده و در عمل مخالف فرامين وي عمل ميكنم را نابود كنم و ساختة دست خود را تا حد يك بت گرامي بدارم؟ واقعا كداميك از اين اعمال شرمناك است؟ آيا خداوند به زبانهاي مختلف و به وسيلة پيامبران مختلف بارها و بارها در كتب آسماني بيان نكرده است كه درختان را پاس بداريد و همچون فرزندان خود از آنها مراقبت كنيد؟ آيا پيامبر اكرم كه ما خود را پيرو و شيفتة آن حضرت ميدانيم نفرموده اند كه بريدن يك شاخة درخت معادل شكستن بال فرشتگان است؟ پس چگونه است اينجا كه به سودمان نيست و درخت نگونبخت هيچ درآمد مالي براي ما حاصل نميكند فرمايش پيشواي مسلمين را ناديده انگاشته و درختان را از بيخ و بن قطع ميكنيم؟ ولي سنگ و سيمان و آجر را كه ميتواند براي ما عايدي ايجاد كند گرامي ميداريم و هر روز نيز بر گسترة آن ميافزاييم؟ اگر فرمايش رسول اكرم را قبول داريد كه شما به جاي شكستن بال فرشتگان عرش را به لرزه درآوريد آيا واقعا اين است معني اشرف مخلوقات؟ كه هر چه ميخواهيم با مخلوقات خدا انجام بدهيم بدون آنكه به فرامين خداوند و پيامبرانشان توجهي كنيم هر چه دلمان ميخواهد و در جهت منافعمان است انجام بدهيم و بعد هم براي سرپوش گذاشتن بر اعمال ننگينمان برچسب خرافه پرستي بر مردم بزنيم؟ اين معناي واقعي مسلماني يعني تسليم بودن در برابر فرمان خداوند است؟ نه اين عين كفر است و مصداق واقعي ظلم. ننگ بر ما باد اگر در برابر اين رفتار غير انساني سكوت اختيار كنيم. درخت كهنسالي كه بيش از صدها سال عمر دارد و در برابر حوادث متعدد ايستادگي كرده و نماد ماندگاري و پايداري است نه تنها يكي از با ارزش ترين مخلوقات خداوند است بلكه ميراثي ملي و سرمايه اي جهاني است و هزاران راز و رمز را نيز با خود در بر دارد. به هر حال هرچه از ظلم اين انسان نابخرد ديو سيرت بگويم كم گفته ام آنقدر از اين رفتار وحشيانه اندوهگين شده بودم كه تا چند ساعت نتوانستم به حال عادي برگردم.
اما اجازه بدهيد از زاوية ديگري به اين مسئله نگاه كنيم. همانطور كه ميدانيد منابع طبيعي جزء انفال يعني ثروتهاي عمومي است و متعلق به خداوند است و انسان حق ندارد به طور فردي در مورد آنها تصميم بگيرد. در واقع بر طبق قانون اساسي كشور منابع طبيعي كه شامل درختان و به ويژه درختان كهنسال نيز ميشود جزء ثروتهاي عمومي كشور بوده و متولي حفاظت و مديريت آن سازمان جنگلها و مراتع كشور است. حتي قطع يك تك درخت نيز نياز به مجوز ادارة كل منابع طيبي و نظرية كارشناسي كارشناسان مربوطه در اين زمينه را دارد. در صورتي كه اين عمل از طرف مسئولين ادارة اوقاف انجام شده باشد چگونه است كه ايشان به خود اجازه ميدهند كه بدون كسب مجوز از ادارة منابع طبيعي و دزدانه آنهم به طور بي شرمانه اي  شبانه درخت بي گناه را كه جزء سرمايه هاي ملي محسوب ميشود قطع كنند؟ اگر چنين است و اين درخت را مخل كسب و كار خود ديده و صلاح ديده اند كه خود مجري قانون خود نوشته و ابلهانة خود باشند پس بايد منتطر باشيم كه ساير ادارت و حتي مردم و سازمانهاي خصوصي نيز خود قانون وضع كنند و خود هم اجرا نمايند و آنوقت ديگر به شهر زيباي قانونمندمان جنگل هم نميتوان گفت زيرا جنگل و حيات وحش هم براي خود قانون دارد و اگر مسئولين اقدام به پيگيري اين مسئله و مجازات عاملان اين جنايت ننمايند آنها نيز براين گفتة من مهر تاييد گذاشته اند. فقط يادمان باشد كه قانون را براي همة آهاد جامعه نوشته اند و بالا دست و پايين دست نميشناسد و همگي در برابر قانون برابرند. به ويژه در اين مورد كه قانون الهي نيز اين عمل جنايت آميز را نفي ميكند. مرتكبين و مصببين اين واقعه در هر مقام و جايگاهي كه هستند بايد در برابر مردم و قانون پاسخگو باشند.

انوشيروان شيرواني
استاديار گروه جنگلداري و اقتصاد جنگل
دانشكدة منابع طبيعي دانشگاه تهران
5/9/1387